Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κισσάβου - Ελασσόνας


Κίσσαβος

Η Όσσα είναι βουνό της Θεσσαλίας, γνωστό επίσης με το όνομα Κίσσαβος. Βρίσκεται στα βορειοανατολικά του νομού Λάρισας και νότια των Τεμπών και του Πηνειού απέναντι από τον Όλυμπο, του οποίου αποτελεί συνέχεια γεωλογικά και από τον οποίο χωρίζεται από την κοιλάδα των Τεμπών. Έχει μέγιστο υψόμετρο στα 1.978 μέτρα (Προφήτης Ηλίας). Η Όσσα βλέπει δυτικά τον κάμπο της Λάρισας, νότια τον κάμπο της Αγιάς και ανατολικά την θάλασσα όπου καταλήγουν οι πλαγιές της, σχηματίζοντας ορμίσκους. Το βουνό χωρίζεται σε δύο μέρη από μια κοιλάδα, η οποία ονομάζεται στα βόρεια "Μεγάλο Φαράγγι" και στα νότια "Μεγάλο Ρέμα". Στα υψηλότερα μέρη η Όσσα είναι γυμνή, ξηρή και φτωχή σε πηγές, αντίθετα οι βόρειες, νότιες και ανατολικές πλαγιές της είναι καταπράσινες, με οξιές, έλατα και καστανιές, από όπου προέρχονται τα γνωστά "κάστανα Κισσάβου". Είναι ένας τόπος εύφορος με πλούσια αγροτική παραγωγή που βασίζεται κυρίως στη δεντροκαλλιέργεια. Χαρακτηριστικά προϊόντα της περιοχής είναι τα μήλα και τα κεράσια.

Κωμοπόλεις και χωριά της Όσσας είναι η Αγιά, το Στόμιο, το Συκούριο, τα Αμπελάκια, η Καρίτσα, η Μελιβοία, το Μεταξοχώρι, το Μεγαλόβρυσο, η Ανατολή, το Κόκκινο Νερό, το Ομόλιο και η Σπηλιά.

Στην ελληνική λαογραφία, ο Κίσσαβος εμφανίζεται σαν το αντίπαλο δέος του Ολύμπου. Ιδιαίτερα γνωστό το κλέφτικο τραγούδι που αναφέρεται σε μια φανταστική πλην όμως μεγαλοπρεπή έριδα μεταξύ των δύο αυτών βουνών με την οποία εξυμνείται η κλεφτουριά κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

" Ο Όλυμπος και ο Κίσσαβος, τα δυο βουνά μαλώνουν, το ποιό να ρίξει την βροχή, το ποιό να ρίξει χιόνι... "

Οικισμοί του Κισσάβου

H Αγιά, περιοχή με μακραίωνη ιστορία που ξεκινά από την προϊστορική εποχή και περνά από το Βυζάντιο, έδρα του ομώνυμου δήμου, βρίσκεται στους πρόποδες του Κισσάβου και απέχει 37 χιλιόμετρα από τη Λάρισα. Η κωμόπολη κτίστηκε στις αρχές της Τουρκοκρατίας και γνώρισε το 17ο και 18ο αι μεγάλη άνθηση, οικονομική και πνευματική.  Μετά από αγώνες η Αγιά προσαρτήθηκε στην Ελλάδα με τη συνθήκη του Βερολίνου. Σήμερα οι Αγιώτες ασχολούνται με αγροτικές εργασίες, κυρίως με την παραγωγή φρούτων.

Στην περιοχή υπάρχουν σημαντικά βυζαντινά μνημεία, όπως η μονή των Αγίων Αναργύρων και των Εισοδίων της Θεοτόκου-Αγ. Παντελεήμονος, αλλά και πολύ αξιόλογα μεταβυζαντινά μνημεία, όπως οι ναοί του Αγ. Γεωργίου, Μεταμόρφωσης Σωτήρος, τα αρχοντικά του Πετρούλη και του Αλεξάκη κ.ά..
Μόλις ενάμισι χιλιόμετρο από την Αγιά συναντούμε το Μεταξοχώρι, γνωστό για την παραγωγή μεταξιού στα παλαιά χρόνια, έναν από τους παραδοσιακούς οικισμούς της Λάρισας. Και το Μεταξοχώρι κοσμείται με μεγάλο αριθμό εκκλησιών και μνημείων, ενώ πολύ γνωστή είναι η Γιορτή του Κερασιού που διοργανώνεται τον Ιούνιο.

Ψηλότερα, σε υψόμετρο 600 μέτρων, βρίσκεται το Μεγαλόβρυσο, παραδοσιακός οικισμός, του οποίου οι αρχές ανάγονται στους πρώτους αιώνες της 2ης χιλιετίας. Τη βαθιά θρησκευτικότητα των κατοίκων αντικατοπτρίζει επίσης πληθώρα ναών.

Άλλα χωριά της περιοχής της Αγιάς, που χαρακτηρίζονται επίσης από την ύπαρξη παλαιότατων κτισμάτων, μνημείων και εκκλησιών, είναι οι Νερόμυλοι, η Ποταμιά, το Γερακάρι, το ερειπωμένο σήμερα Βαθύρεμα, ο Αετόλοφος, η Ανάβρα κ.ά.
Λίγα χιλιόμετρα από την Αγιά βορειοδυτικά βρίσκουμε τη Μελιβοία, την πατρίδα του μυθικού ήρωα Φιλοκτήτη. Η Μελιβοία έχει βαριά ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά, αρχαία και βυζαντινή, καθώς και άθικτη φυσική ομορφιά. Στην πλούσια βλάστηση τριγύρω της είναι κρυμμένα άλλα τρία πανέμορφα χωριουδάκια: το Σκλήθρο, η Σκήτη και η Σωτηρίτσα. Τα χωριά αυτά, που κοιτάζουν προς το Αιγαίο, συναγωνίζονται σε ομορφιά τα πασίγνωστα πλέον παράλια της Λάρισας, τα οποία εκτείνονται σε μια γραμμή 36 χιλιομέτρων μεταξύ Πηλίου και Τεμπών (Ασπρόβραχος, Ρακοπόταμος, Πολυδένδρι, Αγιόκαμπος, Βελίκα, Παλιουριά) και αποτελούν σημαντικό πόλο τουριστικής έλξης τα τελευταία χρόνια.

Στο δρόμο από τη Λάρισα προς την Αγιά συναντούμε έναν ακόμη παραδοσιακό οικισμό, την Ανατολή, που είναι κτισμένη σε υψόμετρο 950 μέτρων και αμφιθεατρικά. Φυσικό προτέρημα της Ανατολής είναι ότι προσφέρει πλατιά θέα σε ολόκληρο το Θεσσαλικό κάμπο με έναν ορίζοντα που περιλαμβάνει ακόμα και τα νησιά Σκιάθο και Σκόπελο. Το πράσινο κυριαρχεί παντού: ελατοδάση, δάση οξιάς, δρυός και πεύκων, πανύψηλα και αιωνόβια πλατάνια σε ρεματιές και χώρους αναψυχής, περιβόλια με καστανιές, καρυδιές, μηλιές, ελαιόδενδρα και άλλα οπωροφόρα δένδρα, πολύχρωμα λουλούδια, πληθώρα αρωματικών φυτών και βοτάνων, κι ακόμα πηγές με κρυστάλλινα νερά, περιβάλλον με καθαρό αέρα και πλούσιο οξυγόνο.

Πολύ ονομαστός οικισμός, ο κατεξοχήν παραδοσιακός οικισμός της Λάρισας είναι τέλος τα Αμπελάκια, χτισμένα στις βορειοδυτικές πλαγιές του Κισσάβου στην είσοδο της κοιλάδας των Τεμπών. Το χωριό φημίζεται για τα σπουδαία αρχοντικά του καθώς γνώρισε πολύ μεγάλη οικονομική ανάπτυξη κατά το παρελθόν, χάρη στην επεξεργασία και τη βαφή νημάτων με κόκκινο χρώμα που παρήγαγαν από την επεξεργασία του φυτού ριζάρι (ρουβία η βαφική). Τα Αμπελάκια ανήκουν διοικητικά στον Δήμο Τεμπών. Ξεχωριστή αναφορά γίνεται πάντα στο αρχοντικό του Γεώργιου Μαύρου ή Σβαρτς, το πιο εντυπωσιακό από τα πολλά αρχοντικά σπίτια που υπάρχουν στα Αμπελάκια. Το κτίριο το 1965 αγοράστηκε από το δημόσιο και σήμερα είναι ανοικτό στο κοινό. Ο Γεώργιος Μάυρος ήταν ο πρόεδρος του συνεταιρισμού των Αμπελακιωτών. Οι Γερμανοί και οι Αυστριακοί με τους οποίους εμπορευόταν του είχαν δώσει και το όνομα Σβαρτς με το οποίο έμεινε γνωστός. Ο Μαύρος κατασκεύασε στα Αμπελάκια ένα μεγάλο αρχοντικό το οποίο αποτελεί ένα από τα εντυπωσιακότερα δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα.


Πηγή χρηματοδότησης: Πράξη «ΚΕΝΤΡΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΚΠΕ)-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» που υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης